Direct naar navigatie

Tweede leven voor Gunningraam in Haren

Door: admin

In april ontving het Stadsarchief een verzoek om afbeeldingen van het zogenaamde Gunningraam uit de Grote Kerk aan een belangstellende toe te sturen. De foto's werden kort hierna in dank door de betreffende in Roosendaal wonende, oud-Vlaardinger ontvangen. Hij was bezig met een onderzoek naar het werk van het Rotterdamse glasatelier Van Geldermalsen.

Het Gunningraam in Haren (Foto Caspar Dingjan)

Ook het Gunningraam is hier vervaardigd. Dit prachtige raam zorgde van 1931 tot 1967 voor de mooiste lichtschakeringen in de Grote Kerk.

Glas-in-loodramen ter meerdere glorie...

Aan dit schitterende raam zit een heel verhaal vast.  Dankzij een legaat van de steenrijke haringhandelaar Ary van West, konden er in 1928 in de Grote Kerk drie fraaie glas-in-loodramen worden onthuld. Hiermee was de trend gezet om meer van dit soort ramen in de kerk aan te brengen.

Ds. Jan Doekes de Stoppelaar (Foto Niestadt, collectie Stadsarchief Vlaardingen) Andere notabelen zagen zichzelf ook al genoemd als gulle gever. Er meldden zich dan ook al snel drie families aan, die in 1929 hun naam onderaan hun eigen raam zagen prijken. Dominee J.D. de Stoppelaar stond volledig achter het aanbrengen van de gebrandschilderde kerkramen. Die brachten namelijk meerdere eer en glorie aan de Heilige Schrift, luisterden de Grote Kerk op én zorgden ook nog eens voor meer giften en legaten. 

 

Kunstenaar en ontwerper Joh. Schouten ontwerpt Gunningraam

Prof. Dr. J.H. Gunning, hoogleraar in de theologie (Collectie Stadsarchief Vlaardingen)Dominee De Stoppelaar was een fervent aanhanger van de leer van de in Vlaardingen geboren theoloog J.H. Gunning (1829-1905) en het leek hem geweldig als er ter nagedachtenis aan deze alom gerespecteerde Vlaardinger ook voor hem een raam werd ontworpen.

De Vlaardingse glaskunstenaar Joh. Schouten kreeg tot diens grote genoegen de opdracht. Eindelijk mocht hij zich dan uitleven op zo'n prestigieus raamwerk. De opdracht voor een ontwerp van de drie eerder aangebrachte Ary van Westramen, werd immers voor zijn neus weggekaapt door een bedrijf dat ze goedkoper kon produceren.

Vol vuur, vaardigheid en vakmanschap begon hij aan de klus. Al moest hij door roeien en ruiten, hij zóu zijn strakke, kleurrijke ontwerp realiseren. Het verhaal doet de ronde dat de kunstenaar er zelf financieel niet veel wijzer van is geworden. 

Uiteindelijk voerde het Rotterdamse glasatelier G. Van Geldermalsen zijn plan uit. Aan het hoofd hiervan stond een vrouw, Truus van Geldermalsen. Zij was een voor die tijd vrije, zelfstandige vrouw die haar opleiding onder meer volgde aan de 'Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen', ofwel de Rotterdamse Academie. Zelf had Schouten hier ook zijn opleiding genoten. De keuze lag dus voor de hand.

De combinatie van een dergelijk kwalitatief hoogstaand, door een begaafde vrouw geleid atelier én de plannen van de idealistische, gedreven kunstenaar uit de Landstraat, leverde een geweldig resultaat op. Maar toen het op 6 juni 1931 onthuld werd, was er weinig aandacht voor de schoonheid ervan. Alle eerbetoon ging uit naar professor Gunning. 

Het streven om het raam honderd jaar na zijn geboortedag (20 mei 1829) te plaatsen, was helaas door al het financiële gesteggel de mist in gegaan. Daar kwam ook nog eens bij dat Ds. De Stoppelaar, de instigator van dit eerbetoon, enkele maanden voor de feestelijke gebeurtenis was overleden.  

Het ontwerp

Bij het zien van het kunstwerk word je in eerste instantie overweldigd door de heldere, contrasterende kleuren.  Een groot, rood kruis domineert. Dit symboliseert het 'martelaarschap der liefde'. Erachter, in een soort dubbelkoppige vogelfiguur, de in goud en geel glas uitgevoerde hemelse stad, die zich koestert onder een prachtige sterrenhemel. 

Uit de twee stadspoorten lopen twee steeds breder wordende wegen die hun bundels stralend blauw licht werpen op de woorden 'Via Crucis, Via Lucis' ('de weg van het kruis is de weg van het licht', de lijfspreuk van professor Gunning). De stad is gebouwd op twaalf edelstenen die de apostelen symboliseren.

Twaalf edelstenen staan symbool voor de twaalf apostelen (Foto Caspar Dingjan)      

Jaap Schouten, zoon van de ontwerper, schonk later de ontwerptekeningen van het raam en een ruitje ervan aan Museum Vlaardingen.

De warme krochten van de Grote Kerk

Jammergenoeg niet in kleur, het Gunningraam tijdens de beginfase van de restauratie van de Grote Kerk (Fotopersbureau H.P.Vos, Vlaardingen) Zesendertig jaar konden de gemeenteleden zich koesteren in de kleurenpracht van dit schitterende raam. De conditie van de Grote Kerk verslechterde echter in rap tempo en in 1967 begon men met een ingrijpende restauratie die meerdere jaren zou duren.  

Al tijdens dit proces besloot men de ramen niet meer terug te plaatsen. Ze zouden niet meer bij de sfeer in de kerk passen en bovendien zou terugplaatsing ervan een flinke hap uit het budget nemen. In de jaren negentig van de vorige eeuw nam men weer eens een kijkje in de verwarmingskelder waar de gebrandschilderde ramen al een jaar of dertig lagen weg te kwijnen.

Na inspectie door een deskundige, kwam men wederom tot de conclusie dat het veel te duur zou zijn om het glas-in-lood te restaureren en de ramen terug te plaatsen. Het Gunningraam lag daar op dat moment niet meer bij. Het bleek al eerder teruggegeven te zijn aan de familie Schouten. Sterker nog, vanaf 1999 genieten nu de leden van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van de Groningse gemeente Haren van de kleurenpracht en symboliek van dit raam. Zonder dat zij het verhaal erachter kenden.

Hoe het raam in Haren belandde...

Haren, een klein villadorp vlakbij de stad Groningen heeft van oudsher geen banden met de middelgrote stad Vlaardingen. Hoe is zo'n prachtig kunstwerk, resultaat van een Vlaardings/Rotterdamse samenwerking, dan in vredesnaam dáár terechtgekomen?

Dat is ons onlangs wat duidelijker geworden. Eind jaren negentig bouwde architect Jan Gunnink, toenmalig lid van deze Gereformeerde Harense geloofsgemeente, in die plaats een kerk. Gunninks zoon studeerde in die tijd in Delft, waar hij contact kreeg met een Vlaardinger die veel over de Grote Kerk in die plaats wist te vertellen. 

Vermoedelijk was dit de zoon van de Vlaardingse kunstenaar Joh. Schouten, Jaap Schouten. Het door zijn vader gemaakte, zogenaamde Gunningraam, kwam hierbij ter sprake. Het bleek in slechte staat bij Jaaps familie in Gouda te staan. Glazenier Bloem in Hoogezand zag er in eerste instantie geen gat in. Desondanks ging hij de uitdaging aan.

Het raam zoals het nu in de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) in Haren te zien is (Foto Caspar Dingjan) Dat leverde een prachtig resultaat op, ondanks dat de 'ter nagedachtenis'-tekst aan de onderzijde hierbij verwijderd werd. De familie Schouten nam de restauratiekosten voor haar rekening. Uiteindelijk heeft het Vlaardingse 'Gunningraam' in deze Harense 'Gunninkkerk' een prima plek gevonden.

 

Toch blíjft het een beetje jammer voor ons, Vlaardingers...

Bronnen:

- De Grote Kerk te Vlaardingen : Geschiedenis van een monument / [red. Klaas Kornaat ; ...et al.]

- Jeroen ter Brugge

- C.G. Rienks

- Dr. J.P. van de Voort

- Met dank aan Caspar Dingjan. Zijn overzicht van het oeuvre van glasatelier G. van Geldermalsen is via de volgende link de bekijken:

www.erfgoedroosendaal.nl (rubriek glaskunst)

 

Reacties