Direct naar navigatie

Porselein

Door: Vlaardings Archeologisch Kantoor

Porselein is keramiek dat van porseleinaarde (kaolien) is vervaardigd.

Vaak wordt de porseleinaarde vermengd met veldspaat (een soort gesteente). Het wordt bij hoge temperaturen gebakken waardoor het baksel zeer hard en glad wordt. Vaak is het enigszins doorschijnend.

Een porseleinen kopje uit China, gevonden in de beerput van herberg 'de Visscher'. Foto: J. van den BergHet eerste porselein dat in Europa bekend werd, werd in zuidoost-Azie vervaardigd. Al vanaf de 13e eeuw werd het via de zijderoute aangevoerd. Na het ontdekken van de zeeroute naar China, waren het de Portugezen die het in de 16e eeuw naar Europa brachten. De rol van de Portugezen werd in de 17e en 18e eeuw door de Nederlanders overgenomen. In de loop van de tijd heeft de VOC miljoenen stuks porselein vervoerd, niet alleen uit China, maar ook vanuit Japan en bijvoorbeeld Korea. In de 18e eeuw kon men, na veel experimenteren, ook in Europa porselein vervaardigen.

Het aanbod van porselein door de VOC ging hand in hand met een toegenomen vraag ernaar. Eén van de oorzaken achter de hogere vraag was de populariteit van thee. Thee werd in de 17e eeuw in Nederland geïntroduceerd. Eerst werd het nog enkel in thee- en koffiehuizen geschonken, maar gedurende de eerste helft van de 18e eeuw werd thuisgebruik populair. Rond het midden van de eeuw bereikte het theeritueel een hoogtepunt. De vraag naar porseleinen theekoppen en schoteltjes nam evenredig toe. De gedachte was dat porselein veel beter toeliet om thee uit en in te schenken, dan het in Nederland in gebruik zijnde drinkgerei van glas, steengoed of faience.

Een bord gemaakt van Chinees porselein. Foto: J. van den BergTegelijkertijd werd het ‘opleuken’ van het interieur met allerlei oosterse snuisterijen populair. De rijke bovenlaag van de bevolking liet zelfs hele serviezen met door hen gewenste voorstellingen en decoraties in China vervaardigen, het 'Chine-de-commande'. De VOC zelf liet dit over aan particulier initiatief en verzorgde enkel het transport. Toch kocht de VOC zelf ook op grote schaal porselein. Een belangrijke reden achter deze aankopen was dat porselein zeer goed geschikt was om als tegenbalast te dienen in de VOC schepen die de thee naar ons land brachten. Thee was één van de belangrijkste handelsgoederen van de VOC in de 18e eeuw. Het is een delicaat goed aangezien het al snel haar aroma verliest als het met andere (geur)stoffen in aanraking komt. Porselein heeft het voordeel dat het geen geur afgeeft, waardoor het dus prima in één ruimte met thee kon worden opgeborgen. Dit maakte porselein zeer geschikt om een rol als tegenbalast te vervullen. In sommige jaren kwam op deze manier meer dan een miljoen stuks porselein naar ons land toe.

Waar de rijken vooral het meerkleurige porselein uit China lieten overkomen, kocht de VOC de eenvoudigere blauw-witte koppen, schotels en borden massaal in. Dit blauw-witte goed was vooral met Chinese voorstellingen versierd. Hiermee sloot het prima aan bij de populariteit van oosterse taferelen. Zo sneed het mes voor de VOC aan twee kanten. De ‘tegenbalast’ kon winstgevend op de thuismarkt weer worden afgezet. Door het almaar toenemende aanbod, werd porselein echter voor steeds grotere groepen bereikbaar. Aan het einde van de 18e eeuw konden zelfs de allerarmste zich wel een stukje porselein veroorloven.

Bekijk hier het porselein dat in Vlaardingen gevonden is.

Reacties