Direct naar navigatie

De zondagse tuniek van graaf Dirk III

Door: Vlaardings Archeologisch Kantoor, Periode: 1000 - 1499

In opdracht van en in overleg met het Vlaardings Archeologisch Kantoor maakte de Gelderse Roos in 2008 een zo verantwoord mogelijke replica van de kledij van Graaf Dirk III.

Replica van een grafelijke tuniek uit de 11e eeuw.

Droeg hij echt zulke kleren?

De tuniek is gemaakt naar voorbeeld van de kleren die Dirks grootvader - Dirk II - draagt op een miniatuur in het (1). Dit boek vindt zijn oorsprong in Reims rond 850-875. De miniatuur is rond 975 in Gent toegevoegd. Men mag dus aannemen dat het een tijdsgetrouwe weergave is van de toentertijd gebruikte kledij. Tenminste, als men rekening houdt met de stilistische en vaak ook ‘opgesmukte’ weergave in dergelijke miniaturen.

Miniatuur met Dirk II in het ‘Evangeliarium van Egmond’. Foto: KB Den Haag. Naast deze afbeelding is voor het vervaardigen van de replica gebruikgemaakt van archeologische informatie en kennis over de algemene kledijgeschiedenis. De Gelderse Roos vervaardigde de tuniek, buidel, riem en schoenen. Kaartbandweefster Marloes Keereweer maakte de banden die op de tuniek zijn aangebracht.

De tuniek

Het patroon van de tuniek is tamelijk gewoon en is eeuwenlang bijna onveranderd gebruikt. Voorbeelden zijn gevonden in Hedeby en Thorsbjerg (Sleeswijk-Holstein, Duitsland), Birka (Zweden) en Mammen (Denemarken). Zoals de gewoonte was in de 11e eeuw, is deze tuniek van wol gemaakt. De mouwen, kraag en zoom zijn versierd met handgeweven banden. Rond deze banden is (kunst-)bont aangebracht. Speciaal is de ‘sjaal’ die aan de tuniek vastzit en de bontrand om het middel. De kleurcombinatie is anders dan vandaag de dag, omdat kleuren een belangrijke betekenis hadden. Welgestelde mensen zoals de graaf, droegen vaak twee hoofdkleuren. Pas aan het einde van de middeleeuwen werd het voor de rijkeren chic om donkere kleuren te dragen.

Onder de wollen tuniek droeg de graaf een linnen onderhemd en een wollen broek. Het patroon van de broek is gebaseerd op archeologische vondsten uit Hedeby en Thorsbjerg (Sleeswijk-Holstein, Duitsland). Over de broek droeg hij een soort van primitieve kousen, ook wel ‘Hosen’ genaamd. Geweven banden hielden de ruime kousen omhoog.

Het leerwerk

Dirks schoenen zijn zogenaamde ‘keerschoenen’. Dit betekent dat ze binnenstebuiten werden gestikt en vervolgens 'omgekeerd'. De zool bestaat uit een simpele lap leer, niet echt geschikt om in de regen te lopen dus. Omdat Dirk een graaf was, zijn de schoenen ook wat rijker versierd. Zo zijn er ingesneden versieringen (waar gedeeltelijk de vetersluiting doorheen loopt), en is de rand rond de enkel afgezet met een aparte leerstrip en vastgezet met decoratieve kruissteken.

Een riem en buidel behoorden tot de standaarduitrusting van een man. Net als bij de schoenen is gekozen voor een wat rijkere uitvoering. De riem is gemaakt van natuurlijk gelooid halstuigleer. De versiering bestaat uit stempelwerk, stansversiering en een gevlochten geitenleren band. Ziet u de gelijkenis tussen het bloemmotief op de riem en de versiering op de afbeelding in het Evangeliarium? De buidel werd aan de riemgordel gedragen. Meestal werd hier muntgeld in bewaard, zodat men ook wel van een beurs kan spreken. Dit soort buidels is gebruikt van de Romeinse Tijd tot in de 20e eeuw. De versiering van deze buidel bestaat uit gestempelde, ingekleurde florale motieven en de sluiting is gemaakt van een handgeslagen trekkoord in plaats van een leren veter.

(1) Koninklijke Bibliotheek Den Haag, 76 F1 folio 214v

Bronnen

De Gelderse Roos

Goubitz, O., 2007: Purses in Pieces. Archaeological finds of late medieval and 16th-century leather purses, pouches, bags and cases in the Netherlands, Stichting Promotie Archeologie, Zwolle.

Goubitz, O. et al, 2007: Stepping Through Time. Archaelogical Footwear from Prehistoric Times until 1800.

Reacties