Direct naar navigatie

De Vlaardingse ambtsketen

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1800 - heden, Thema's: Gezag en politiek

Als je aan een willekeurig persoon vraagt waaraan je de burgemeester herkent, krijg je zonder aarzelen meteen het volgende antwoord: aan zijn ambtsketen. Dit gezagssymbool maakt meteen duidelijk met wie we te maken hebben. Het is een intrigerend voorwerp, waar we eigenlijk maar weinig over weten……

Waar komt deze traditie nu eigenlijk vandaan? Al in de Romeinse tijd droegen koningen en andere magistraten ambtsgewaden en roeden om hun macht en gezag kracht bij te zetten. Dat deden ook de stadsdienaren in de late middeleeuwen. Egyptenaren droegen borst- en halssieraden. Pausen en bisschoppen dragen al eeuwenlang gezagssymbolen (insignia) in de vorm van respectievelijk een tiara en een bisschopsstaf. Zo zijn er in het verleden maar ook in het heden in vele culturen voorbeelden van dergelijke insignia te over.

Historie

De ambtsketen zoals onze burgemeester die draagt, heeft een veel kortere geschiedenis.
Bij Koninklijk Besluit van 16 november 1852 werd besloten dat per 1 januari 1853 burgemeesters tijdens raadsvergaderingen voortaan een ambtsketen of een sjerp met de stadspenning moesten dragen. ‘Onderscheidingstekenen, door den burgemeester te dragen, bestaan in een zilveren penning, hebbende eene middellijn van veertig strepen (mm) en vertoonende aan de eene zijde het wapen des Rijks, aan de andere dat der gemeente; de penning hangende op de borst, hetzij aan eene zilveren keten, hetzij aan een oranje zijden lint; de keten of het lint op beide schouders, aan den rok of het opperkleed vastgehecht’, luidde het eerste van de vier artikelen.
Over de kwestie lint of keten ontstond nogal wat discussie. Een lint was verreweg de goedkoopste optie, maar zowel minister J.R. Thorbecke van Binnenlandse Zaken als koning Willem III gaven de voorkeur aan een keten. De Raad van State daarentegen prefereerde een oranje zijden lint. Uiteindelijk liet men de keuze aan de gemeenten zelf over. Ook het materiaal van de keten, de schakels en andere versieringen, variëren van gemeente tot gemeente. Zo zijn in de ambtsketen van Bloemendaal bloemmotieven verwerkt en in de keten van Terschelling zeepaardjes en zeewier. De lengte en het gewicht van de burgemeestersketen waren evenmin aan voorwaarden gebonden.

Burgemeester P.K. Drossaart volgde Van der Drift op. Om zijn hals de eerste Vlaardingse ambtsketenVlaardingen koos voor haar toenmalige burgemeester H.P. van der Drift (1850-1858) een eenvoudige, enigszins standaard keten met eraan de penning met het Rijkswapen. Deze ambtsketen is bijna een eeuw lang gedragen door acht na hem zittende burgemeesters. Als laatste droeg burgemeester J. Heusdens de ketting in de eerste twee jaar van zijn burgemeesterschap, van 1947 tot 1949.

Verbouwing stadhuis aanleiding nieuwe ambtsketen

Op 1 april 1949 vond er naar aanleiding van de officiële ingebruikneming van de gerestaureerde raadzaal en gang én van de nieuwe trouwzaal onder voorzitterschap van burgemeester Heusdens een buitengewone raadsvergadering plaats. Aan het eind ervan spreekt het oudste lid, de heer J.C. Hoorweg, namens de raad het verzoek uit om de gemeente een blijvend geschenk aan te bieden in de vorm van een nieuwe ambtsketen. De drieëntwintig raadsleden zouden deze met elkaar betalen. Burgemeester Heusdens leverde het volgende, verheugde commentaar: “Er is een spreekwoord, meneer Hoorweg, dat zegt: kleren maken de man. Wij hebben vandaag het nieuwe kleed, waarin het gerestaureerde stadhuis gestoken is, gezien en kunnen bewonderen. Ik weet niet in hoeverre u de symboliek hebt doorgetrokken ten aanzien van de ambtsketen, maar ik geloof niet dat ik u en sommigen een geheim verklap als ik zeg, dat de huidige drager nogal eens in de knoop heeft gezeten met  de tegenwoordige keten, zodat ik meen wel te mogen zeggen namens de ambtsdrager en vermoedelijk ook namens de velen, die hem in de toekomst zullen volgen, dat ook deze personen erkentelijk zijn voor datgene wat u zo juist hebt gelanceerd”.
Een verbouwing en restauratie van het stadhuis is nu niet direct een voor de hand liggende aanleiding om een nieuwe ambtsketen te laten maken. Het is mogelijk dat burgemeester Hansens dubieuze rol tijdens de bezetting hierbij van invloed geweest, maar waarschijnlijk ook de annexatie in 1941 van de voormalige gemeente Vlaardinger-Ambacht die sindsdien geen keten meer nodig had en zich niet vertegenwoordigd zag in het Vlaardingse exemplaar.De Vlaardingse ambtsketen (foto Ron van Rossem)

Wapens van geannexeerde gemeenten

De opdracht ging naar de ‘Schoonhovensche zilverfabriek H.Hooijkaas’. Deze verwerkte de wapens van de drie geannexeerde gemeenten en het Vlaardingse wapen in de nieuwe ambtsketen. De oorspronkelijke Rijkspenning werd hergebruikt. De korte beschrijving van die vier wapens is als volgt.
Het Vlaardingse is de bekende rode leeuw op een gouden schild met blauwe tong en blauwe nagels. Dat van Vlaardinger-Ambacht heeft in blauw een zilveren zespuntige ster. Het wapen van Zouteveen is gevierendeeld met een schuinbalk van rood, beladen met drie gouden zespuntige sterren en op het wapen van Babberspolder zien we in goud drie groene klaverblaadjes. De wapens zijn met elkaar verbonden door fraai gestileerde, brede zilveren schakels en de Rijkspenning is gevat in sierlijke krullen. Kortom een klein meesterwerk.
De burgemeester draagt het fraaie, zware exemplaar dan ook met verve tijdens de vele officiële gelegenheden die zijn ambt met zich meebrengt.Burgemeester Tjerk Bruinsma tijdens een van zijn officiële optredens

Geheel in stijl ontvangt burgemeester Bruinsma een clownsbruidspaar op het Stadhuis (foto Roel Dijkstra, 2006)

Bronnen:
- Archief Gemeente Vlaardingen, inv. nr. 690
- Archief Gemeente Vlaardingen, inv. nr. 79
- Molen-den Outer, B. ter, Ambtsketens van burgemeesters in Nederland (’s-Gravenhage, 1979)

Reacties