Direct naar navigatie

Het raadhuis van Vlaardinger-Ambacht

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1800 - heden

Op de plaats van een oude boerderij, die aanvankelijk als koffiehuis en vanaf 1861 als raadhuis van de gemeente Vlaardinger-Ambacht dienst deed, verrees in 1905 een gloednieuw exemplaar, met pal ernaast een woning voor de veldwachter. Voordat het echter zover was, waren er wel wat hindernissen te nemen. Om te beginnen moest het oude pand natuurlijk eerst gesloopt worden. Maar waar moesten de ambtenaren heen?

Het raadhuis van Vlaardinger-Ambacht omstreeks 1915, prentbriefkaartHet hoofd van de gemeenteschool, de heer Van West, bood uitkomst. Hij stond – voor een rijksdaalder per week – twee kamers van zijn huis voor dit doel af. Bij verkiezingen werd er gestemd in een lokaal van de gemeenteschool. De gemeenteraadsleden vergaderden in huiselijke kring, namelijk in de woning van wethouder Ph. van der Kooy. De kamers in het huis van Van West beschouwde men ondertussen als ‘huis der gemeente’. Er kon dus ook getrouwd worden. Slecht twee koppels namen de sobere ambiance voor lief en verlieten de bovenmeesterswoning dan ook als man en vrouw.

De bouw van een nieuw raadhuis

In een maand tijd ging de oude boerderij tegen de vlakte en op Koninginnedag, 31 augustus 1905 legde de echtgenote van de voormalige burgemeester van Vlaardinger-Ambacht, mevrouw A.A. van Linden van den Heuvell-Knottenbelt, de eerste steen. Dat deed ze met een zilveren troffel waarmee een voorvader van burgemeester De Bordes in naam van Prins Willem V in 1772 de eerste steen had gelegd van de kerk te Harlingen. Men proostte met erewijn op een goede toekomst voor het nieuwe raadhuis en de bewoners van het dorp.Prentbriefkaart van de zijkant van het raadhuis waarop de veldwachterswoning te zien is. Omstreeks 1910

Aan de opening, op 27 februari 1906, besteedde men maar weinig aandacht. Burgemeester De Bordes hield voor de eerste raadsvergadering een toespraak waarna hij het nieuwe raadhuis voor geopend verklaarde. Hierna begon gewoon de raadsvergadering.
De jaren verglijden kalm totdat in1938 in het raadhuis een watercloset geplaatst wordt, waarmee ook hier een einde aan het ‘tonnetjestijdperk’ komt. De vooruitgang zet zich voort en eind jaren dertig gaat men het gebouwtje centraal verwarmen en bouwt men het secretarielokaal enkele meters naar achteren, zodat er meer ruimte ontstaat.
Dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. De Duitsers vallen Nederland binnen en bombarderen Rotterdam. Dakloos geworden Rotterdammers worden in 1941 in 410 semi-permanente huisjes in de Babberspolder ondergebracht, de zogenaamde ‘noodwoningen’. Deze polder lag op grondgebied van Vlaardinger-Ambacht. Nadat men in de oorlog de procedure tot samenvoeging van gemeentes vereenvoudigde, werden vele gemeentes, zoals Schiebroek, Hilligersberg en IJsselmonde opgeheven. Dit lot trof ook Vlaardinger-Ambacht dat de annexatiedrift decennialang had weten te weerstaan. Met grote tegenzin van de Ambachters vond op 1 augustus 1941 de opheffing van het agrarische dorpje en zijn gemeenteraad plaats en hoorde Vlaardinger-Ambacht voortaan bij Vlaardingen.Veldwachter en bode Abraham Beck in de raadzaal in de oude boerderij in 1892

Andere functie

Het karakteristieke raadhuisje had nu zijn functie verloren en de historische objecten uit de Vlaardingse Oudheidkamer kregen een plek in het pand Lijnstraat 2. Toen de Duitsers in 1943 het gebouw van het Gewestelijk Arbeidsbureau aan de Westhavenkade vorderden, kregen de werknemers ervan een werkplek in het voormalige raadhuis. Het hoofd van de gemeenteschool kreeg in een overgebleven vertrek een eigen spreekkamer toegewezen. Ook de sociaal werkster van de ‘Commissie van toezicht op politieke delinquenten’ en het ‘Bureau voor Consumenten Crediet’ mochten net na de oorlog van enkele ruimtes gebruikmaken. Op een gegeven moment barstte het gebouwtje bijna uit zijn voegen en onderging het pand een interne verbouwing waarbij men de arrestantencellen uitbrak. Voor de diverse gebruikers van het pand liet men een fietsenbergplaats bouwen.
Het op het terrein staande schuurtje was tijdens de oorlog wegens brandstofgebrek in rook opgegaan bleek uit een voor de verbouwing uitgevoerde inventarisatie.
Het voormalige raadhuis als Gemeentearchief

Het voormalige raadhuis als Gemeentearchief

In datzelfde jaar, 1946, ontstond het idee om het archief in het voormalige raadhuis onder te brengen. Een voorstel in die richting van B & W werd op 6 mei 1947 met 20 tegen 4 stemmen aangenomen. Vanaf 1 januari 1948 deelde de gemeentearchivaris M.C. Sigal het gebouw met het Arbeidsbureau. Veel archivalia lagen nog op het stadhuis en de werknemers en bezoekers van het Arbeidsbureau gaven aanleiding tot irritaties. Dit was voor Sigal aanleiding om een brandbrief aan het gemeentebestuur te sturen over de onhoudbare situatie. Deze actie werd gehonoreerd waardoor de archiefdienst er eind 1948 het rijk alleen kreeg.

Verbouwingen

Het ruimtegebrek bleef een rol spelen en in de loop der jaren vond er een aantal verbouwingen plaats. In 1968 werd de ernaast gelegen veldwachterswoning met de grond gelijkgemaakt en een zogenaamde ‘sorteerkamer’ en een nieuw archiefdepot gebouwd. In 1986 schafte de archiefdienst nieuwe verrijdbare stellingen voor het depot aan, waardoor de beschikbare ruimte optimaal benut kon worden. Van september 1993 tot juli 1994 vond de tot nu toe laatste verbouwing plaats van zowel het interieur als de buitenkant.

In de winter van '93/'94 bouwt men een nieuwe depotruimte aan die in de volksmond het 'Emausoleum' genoemd wordtEen tweede depot met een totaal andere uitstraling dan de originele bouw van het raadhuis, werd de glanzende, vierkante blikvanger aan de noordkant van het gebouw. De ruimte die hierdoor ontstond is anno 2011 alweer bijna geheel gevuld met archieven en verzamelingen die door iedereen geraadpleegd of bekeken kunnen worden.
Het Stadsarchief is geopend van dinsdag tot en met vrijdag van 9-17 uur en de toegang is gratis.

Tot slot, de gevelsteen links van de entree is afkomstig van het afgebroken rechthuis van Vlaardinger-Ambacht, dat in de ertegenover gelegen boerderij ‘Emmaus’ gevestigd was.

Bron: 'Plein Emaus 5', Erika Verloop

Reacties