Direct naar navigatie

Van secretariegebouw tot stadskantoor

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1950 - heden, Thema's: Gezag en politiek

We gaan terug naar de jaren ’60. Vlaardingen groeit explosief. Het aantal ambtenaren neemt toe. Kortom, het Stadhuis aan de Markt barst uit zijn voegen. De noodgedwongen exodus van gemeentelijke diensten begint met het vertrek van Bureau Huisvesting naar de Hoogstraat. De afdelingen onderwijs en personeelszaken volgen. Zij worden gehuisvest in een pand aan de Markt. Het Sportbureau verhuist naar de Hofsingel en het Voorlichtingsbureau krijgt een plek op het Veerplein. Iedereen is het erover eens, er moet nieuwbouw komen.

Voortraject

Als de gemeenteraad eind 1966 het voortraject start voor de bouw van een nieuw secretariegebouw, heeft men nog geen notie van het feit dat het nog tien jaar zou duren voordat het er ook daadwerkelijk zou staan. Architect R.H. Fledderus krijgt de opdracht. Hij moet uitgaan van een inwonertal van 120.000. Circa 250 ambtenaren zouden de gemeentelijke acties die hiermee gepaard gaan, moeten gaan uitvoeren.
Een half jaar na ontvangst en goedkeuring door de raad van het definitieve schetsplan overlijdt op 19 juni 1970 de ontwerper, architect Rein Fledderus. Eind van dat jaar krijgt de Rotterdamse (neo)rationalistische architect J. Hoogstad toestemming de klus over te nemen.

De visie van Hoogstad

Architect Hoogstad handhaaft de door Fledderus ontworpen hoofdvorm maar vermindert de hoogte van het gebouw met anderhalve verdieping om vanuit het noorden zicht op de toren van de Grote Kerk te houden. Hiervoor laat hij het gebouw drie meter in de grond zakken door het omliggende terrein deels te verhogen. Rondom komt een verdiepte stadstuin met als blikvanger het veel becommentarieerde bronzen beeld (in de volksmond ‘de fallus’) van beeldhouwer I. J. Pieters. De plaatsing van scheidingswanden, om de 1.83 m, bepalen de verticale gevelstructuur. De witte betonnen schijven ertussen zijn niet alleen beeldbepalend, maar hebben tevens een tweeledige functie. Aan de binnenkant dragen ze de betonnen vloeren, aan de buitenkant de gevelbekleding. De muren binnen zijn naast de verplaatsbare scheidingswanden van schoon metselwerk en beton. Voorafgaand aan de bouw gaan er 196 betonpalen met een lengte van 23 meter de grond in, dwars door de overblijfselen van een middeleeuwse nederzetting en een 16e-eeuws Tertiarissenklooster.

'Monument van een plant', het 5.30 m hoge bronzen beeld is van de kunstenaar Ian J. Pieters (foto Arno Bauman)

Kritiek

Jan Hoogstad krijgt veel kritiek op zijn uiteindelijke ontwerp. Het zou een te groot contrast vormen met de traditionele bouw van het oude stadhuis. De luchtbrug die de verbinding moet vormen tussen ‘oud en nieuw’ valt ook niet lekker en het plan van Hoogstad om binnen een ‘kantoortuin’ van de werkruimten te maken doet zowel de gemeenteraadsleden als de ambtenaren steigeren. Hoogstad kan echter tijdens een informele raadsvergadering op 16 november 1972 vrijwel alle argumenten tégen ontwrichten en zo betrekt het Vlaardingse ambtenarenapparaat vier jaar later het nieuwe, voor die tijd ultramoderne secretariegebouw aan het Westnieuwland. De bouw duurt 26 maanden en kost circa 7 miljoen gulden.

Brochure voor de ambtenaar

Enkele maanden vóór de ingebruikneming van hun nieuwe werkplek ontvangen de ambtenaren een brochure die hen wegwijs maakt in het nieuwe gebouw. Deze wijst de ambtenaar op de moderne klimaatregeling, de verplaatsbare wanden, de tot vijfentwintig lijnen uitgebreide telefooncentrale, de plantenbakken met hydrocultuur en de twee liften die hen met een snelheid van één meter per seconde naar hun werkplek zouden gaan brengen. Het voorwoord, dat gericht is  ‘Aan de dames en heren bewoners van het secretariegebouw’, is van de toenmalige gemeentesecretaris N.H. Duinkerken.

Opening secretariegebouw

De officiële openingshandeling vindt plaats op 28 mei 1976, op het voorplein van het secretariegebouw aan het Westnieuwland. Commissaris van de koningin Mr. M. Vrolijk zet onder het toeziend oog van burgemeester W.A. Kieboom een antieke scheepstelegraaf ‘op volle kracht vooruit’. Persfoto, copyright Groot VlaardingenTwee in Vlaardings vissersvrouwentenue gestoken dames bieden de commissaris een vaatje eerste haring aan, aangevoerd door de diepvrieshektrawler VL142 ‘Voorwaarts’. In het gezelschap bevinden zich ook de burgemeester van Maassluis, W.J.D. van Dijke en die van Schiedam, drs. A.J. Lems.
De rondleiding door het gebouw eindigt in de kantine, die zich in de kelder bevindt. Onder de sprekers die daar het woord krijgen, is ook Jan Hoogstad. Namens het bouwteam schenkt hij de gemeente een twaalftal wandversieringen. In zijn toespraak zegt hij verder dat het secretariegebouw ‘zeker honderd jaar mee zal gaan’. Tot slot is er een optreden van een satirisch kwartet dat bestaat uit de wethouders IJsbrand van der Velden, Rien Bovenberg, Ton Kloots en Bas Goudriaan.

Nieuwe centrale huisvesting

Bijna een kwart eeuw later, in 2000 wordt het al levende idee van een nieuwe, centrale huisvesting urgent door de op de nominatie voor sloop staande gemeentelijke gebouwen aan de Hoflaan 21 en 27. Men wil alle diensten bij elkaar in één gebouw en dan bij voorkeur in een nieuw gebouw. Het secretariegebouw wordt inmiddels als een ‘sick building’ ervaren dat niet meer voldoet aan de ARBO-eisen. De projectgroep ‘centrale huisvesting’, bestaande uit vertegenwoordigers van elke gemeentelijke dienst, stelt een haalbaarheidsonderzoek naar centrale huisvesting voor ambtenaren op de locatie Westnieuwland 6 in. Het rapport ‘Contouren Stadskantoor’ ziet het licht. Hierin staat onder meer dat het kantoor plaats moet bieden aan 550 werkplekken. Er is een bouwvolume van 13.900 vierkante meter voor nodig.
De uitkomst van dit haalbaarheidsonderzoek is dan ook negatief. Het nieuwe stadskantoor zou door hoogte en omvang een te grote verstoring van de Vlaardingse ‘skyline’ en het stratenpatroon veroorzaken. Door voortschrijdend inzicht ziet men inmiddels ook dat door het meer en meer projectmatig werken en de razendsnelle ontwikkeling van de ICT het aantal ambtenaren eerder af dan toe zal nemen. Dan blijft het lange tijd stil.
Eind 2000 speelt de kwestie weer op. De Gemeenteraad kiest uit de drie opties; handhaving bestaande situatie, strippen tot op het betonnen skelet van het secretariegebouw plus wederopbouw en complete nieuwbouw, de laatste. Nieuwbouw dus, maar waar? In het Rivierzonegebied, op de plek van het gesloopte Holyziekenhuis of toch gewoon in het centrum, aan het Westnieuwland? Uiteindelijk kiest men voor het laatste.

Uiteindelijk resultaat

Op een Europese aanbesteding krijgt de gemeente ruim 70 reacties waarna een voorselectie volgt. Hierna blijven er 32 architectenbureaus over. Een toetsingscommissie moet het aantal terugbrengen tot vijf. Uiteindelijk krijgt architectenbureau Kraaijvanger Urbis uit Rotterdam de opdracht om een nieuw stadskantoor te bouwen. Het loopt echter anders. De prestigieuze nieuwbouwplannen kunnen in de crisistijd niet verkocht worden aan de inwoners van de stad. Met de overwinning van de partij VV2000/Leefbaar Vlaardingen in 2010 werden de poten definitief onder het te verrijzen nieuwe ‘glaspaleis’ vandaan gezaagd. Augustus 2012, het stripwerk is begonnen (foto Jan Borsboom)

Sinds juli 2014 staat er een degelijk, duurzaam, in de omgeving, bij de ambtenaren en bij het oude stadhuis passend, uit rode bakstenen opgetrokken stadskantoor, gebouwd op en om het betonnen skelet van het overleden secretariegebouw. Vlaardingen krijgt wat het verdient…

Bronnen:
• De Torenkijker, dec. 1972 – ‘Plan nieuw secretariegebouw neemt vaste vorm aan’, J.S. Kan
• Stedenbouw, tijdschrift voor stedenbouw en architectuur, nr. 307, 1976 – ‘Nieuw secretariegebouw voor Vlaardingen’
• Voorlichtingsbrochure ambtenaren, febr. 1976
• Groot Vlaardingen, 1 juni 1967 – ‘Opening Vlaardings Secretariegebouw in teken van haring en scheepsbeschuit….’
• Buizenpost, juni 2000 – ‘Onderzoek naar nieuw stadskantoor van start’
• Buizenpost, jan. 2001 – ‘Aan de slag voor nieuw stadskantoor’
• Buizenpost juni 2001 – ‘Groot stadskantoor aan Westnieuwland kan niet’
• Musis, jan. 2009 – ‘Hoogstads burcht was nooit geliefd’, Peter de Lange, Hans van der Sloot
• Musis, okt. 2009 – ‘Een nieuw stadskantoor, een nieuwe visie’, Hans van der Sloot
• Musis, nov. 2011 – ‘Vlaardings glazen stadskantoor alsnog van baksteen’, Peter de Lange

Reacties