Direct naar navigatie

Hof aan de Haven

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1600 - 1899, Thema's: Gezag en politiek

In 1611 kocht de schatrijke Amsterdamse specerijenhandelaar Pieter Gerritsz.‘van Ruytenburch’ de heerlijkheid Vlaardingen en Vlaardinger-Ambacht. Hij werd zo Ambachtsheer van Vlaardingen en een aanzienlijk man. Als locatie voor zijn buitenplaats koos hij een prachtig plekje in de Grote Buitenweide.

Een strategische ligging

Het gebied ten oosten van de haven en het Buizengat stond bekend als de Buitenweide. De grond was in de middeleeuwen opgeslibd en later ingedijkt. Pachters gebruikten het als weideland en teelden er ondermeer rapen, kool, tarwe en gerst. Het Oostelijke Spuiwater vormde de grens tussen de Grote en de Kleine Buitenweide. De nieuwe ambachtsheer, Pieter Gerritsz. van Ruytenburch, liet op de hoek van het Oostelijke Spuiwater en het Buizengat een buitenplaats bouwen die ‘Het Hof’  werd genoemd. Hij had hier een mooi uitzicht op de haven, de sluizen en het Buizengat. 

Het Hof van de Ambachtsheren zoals het er uit moet hebben gezien in 1712 (illustratie Ulco Glimmerveen)
Het buitenverblijf van een internationale beroemdheid

De naam van Pieters zoon, Wilhem van Ruytenburch, zegt de meesten misschien niet veel. Toch is Wilhem internationaal gekend als ‘de man in het geel’ op Rembrandts Nachtwacht. In 1627 liet Wilhem het huis van zijn vader op Het Hof afbreken en vervangen door een landhuis dat zijn belangrijke status nog meer benadrukte.

Voortaan was het vierkante hoofdgebouw in Hollandse Renaissance-stijl hét visitekaartje van Het Hof. De buitenplaats omvatte verder een langwerpig koetshuis en tuinen. In 1790 werd het oude bijgebouw vervangen door een imposante, symmetrische, M-vormige nieuwe versie waarin behalve stallen en kamers voor de koetsier en de paardenattributen, ook een biljartkamer te vinden was.

De ambachtsheren van Vlaardingen – tot 1724 was dat de familie Van Ruytenburch, tot 1810 de familie Van Leyden en tenslotte tot 1830 de familie Van Leyden Gael – verbleven meer dan twee eeuwen op Het Hof. Toen in 1830 de laatste ambachtsheer zijn rechten verkocht aan de stad Vlaardingen, betekende dit ook het einde van de buitenplaats. De gronden van Het Hof werden een openbaar park.

Het roemloze einde

Het stadsbestuur van Vlaardingen gaf al in 1830 opdracht tot de sloop van het hoofdgebouw en een gedeelte van het bijgebouw. 28 jaar later verrees op deze locatie een gasfabriek die zorgde voor de verlichting in de stad. Ten noorden van de fabriek lag in die tijd een helling voor de aanbouw en vernieuwing van schepen, bekend als de Hoflaanwerf. Het laatste restant van de buitenplaats ging in 1901 tegen de vlakte.

De gasfabriek bleef tot 1947 operationeel, waarna de gemeente de loodsen in gebruik nam als werk- en opslagplaats. Vanaf het einde van de 20e eeuw was de locatie in gebruik als parkeerplaats en lag het terrein van de voormalige Hoflaanwerf braak. Het park het Hof en de Hogelaan - de voormalige zuidelijke kade van het Oostelijke Spuiwater - vormden de enige, concrete herinnering aan de geschiedenis van Het Hof en de directe omgeving.

Een nieuw begin

De gasfabriek en de scheepswerf hadden de locatie zodanig vervuild dat het terrein in 2004 grondig gesaneerd moest worden met het oog op nieuwbouw. Tijdens de sanering voerden de Vlaardingse archeologen een uitgebreid onderzoek. Meer dan 375 jaar na de bouw en ruim 100 jaar na de sloop van de buitenplaats, kwamen de fundamenten van Het Hof weer aan het licht. De kelders van het hoofdgebouw waren het best bewaard. De keldervloeren van oranje en groene plavuizen spraken tot de verbeelding van de bezoekers.

Dankzij het archeologische onderzoek en een uitgebreide speurtocht in de archieven kon er een 3D-reconstructie van het gebouw gemaakt worden. Vanwege de zeldzaamheid van deze site besloot de gemeente dat de archeologische resten behoudenswaardig waren en zichtbaar gemaakt moesten worden in de toekomstige bebouwing. De zwaar verstoorde restanten van de bijgebouwen zijn na de opgraving verwijderd, maar de fundamenten van het hoofdgebouw bevinden zich nog steeds in de grond.

Video's

De ambachtsheren en Het Hof van Vlaardingen

Deze uitzending van Oud-VlaardingenTV heeft als onderwerp de geschiedenis van 't Hof en over zijn oorspronkelijke bewoners: de ambachtsheren van Vlaardingen en Vlaardinger-Ambacht.

 

Reacties