Direct naar navigatie

De opgraving van Het Hof

Door: Vlaardings Archeologisch Kantoor, Periode: 1600 - 1899, Thema's: Dagelijks leven

Wie nu op de parkeerplaats tussen de Hoflaan en de haven zijn auto neerzet, vermoedt niet dat onder zijn voeten de restanten liggen van het ‘vakantiehuis’ van een internationale beroemdheid. De man in het geel op ’s werelds beroemdste schilderij, de Nachtwacht, Wilhem van Ruytenburch, bouwde bijna vier eeuwen geleden op deze plek zijn buitenplaats, ver van de drukte van de wereldstad Amsterdam. In 2004 kregen archeologen de kans om dit unieke stukje geschiedenis te onderzoeken.

Archeologen droegen beschermende kleding tegen de verontreiniging in de bodem.

Verontreiniging

De buitenplaats had in de 19e eeuw plaatsgemaakt voor een gasfabriek. Het gebruik van het terrein had zijn sporen achtergelaten in de ondergrond: die was zwaar vervuild. De opgraving van het buitenhuis van Van Ruytenburch vond om veiligheidsredenen noodgedwongen plaats tijdens de sanering van het gebied. Om niet in contact te komen met de zware verontreiniging droegen de archeologen beschermende kleding, wat de opgraving een futuristisch tintje gaf.

Bureauonderzoek

Om een idee te krijgen van wat zij konden verwachten, hebben de archeologen alvorens te gaan graven eerst een bureauonderzoek verricht. Meer dan één cartograaf had immers in de loop van de eeuwen het complex vastgelegd. Op kaarten gaven de kaartenmakers de verschillende gebouwen en de tuin weer zoals ze op dat moment er bij lagen. Door deze kaarten te bestuderen konden de archeologen een inschatting maken van de locatie van de fundamenten en zo gericht gaan graven.

Flink verstoorde resten

Luchtfoto waarop de restanten van de funderingen van de bijgebouwen zijn te zien, en een deel van het fundament van het hoofdgebouw.

Op 24 september 2004 begonnen de archeologen met hun onderzoek. Het bleek al gauw dat de funderingen van de bijgebouwen flink waren verstoord door de bouw van de gasfabriek.
Niettemin konden de archeologen in de wirwar van muurdelen het eerste bouwsel en de latere twee aanbouwen onderscheiden, en ook de resten van het bijgebouw dat na de sloop van het eerste, op min of meer dezelfde plek is verrezen.

Het hoofdgebouw

Gelukkig was het fundament van het hoofdgebouw wel grotendeels gespaard gebleven, zij het alleen de onderkant. De bakstenen fundering was op eiken planken gemetseld. Deze techniek bleek niet afdoende om verzakkingen te voorkomen, de muren vertoonden dan hier en daar ook scheuren.. 

Kelders

Onder de rood-groenen plavuizen lag nog een vloer van rode tegels.

De voorraadkelder en de waterkelder van het huis waren ook nog voor een deel intact. De latere verbouwingen waren hier goed te zien. Zo waren de kelders voorzien van rode en groene plavuizen, maar onder deze vloer vonden de archeologen nog de oudere laag van enkel rode plavuizen. De natuurstenen plavuizen op de keldertrap bleken na onderzoek een verfraaiing van de originele bakstenen bekleding. En onder een muur bleek nog een put te liggen, die de bewoners – helaas voor de archeologen – leeg hadden achtergelaten. Een grote afvalkuil achter het huis, waarin veel materiaal uit de eerste helft van de 17e eeuw lag, kon dit archeologisch leed gelukkig enigszins compenseren. Aan de westkant van de funderingen van het hoofdgebouw lagen verschillende structuren die waarschijnlijk onderdeel uit hebben gemaakt van een souterrain.

Ontwikkeling van buitenplaats Het Hof tot aan sloop in 1830

Ouder gebouw

Onder de funderingen van het huis vonden de archeologen de resten van een ouder gebouw. Vermoedelijk waren deze van de boerderij die op de kaarten van Jacob van Deventer en Jan Jansz. Potter is te zien.

Bouwhistorisch onderzoek

Om het verdwenen bovengrondse deel van het huis te leren kennen, was het ook noodzakelijk om een bouwhistorisch onderzoek uit te voeren. Het exterieur van het huis was bekend. Een aantal kunstenaars had in de tijd dat het bewoond was, het huis afgebeeld op prenten en tekeningen. Om een beeld te schetsen van het interieur, bestudeerde de bouwhistoricus ooggetuigenverslagen, bestekken van schilderwerk, reparaties en verbouwingen. Toch was het niet mogelijk om een eenduidige sluitende reconstructie van de binnenvertrekken te maken.

Archeologie en bouwhistorie

3d-reconstructie van het Buitenhuis door Willem Beex.

Aan de hand van de gegevens uit het archeologisch en het bouwhistorisch onderzoek konden de onderzoekers zich toch een beeld vormen van het hoofdgebouw. Het hoofdgebouw was in de stijl van de Hollandse renaissance gebouwd. Het huis had een entree op het oosten, en als je door die deur ging, zal je in een lange hal terecht zijn gekomen, waar aan weerszijden grote formele ruimtes lagen, de grote zaal en de eetkamer. De keuken zal je ook op de begane grond hebben aangetroffen, hoogstwaarschijnlijk in de noordwesthoek, waaronder de voorraadkelder lag. De kelder zal je via het souterrain aan de westzijde van het huis hebben moeten betreden. De ‘stenenkamer’, vermoedelijk een ruimte met een marmeren of bakstenen vloer, waar historische bronnen gewag van maken, zal dan aan de zuidkant hebben gelegen. In deze koele ruimte heeft de vader van Wilhem, Pieter van Ruytenburch in oktober 1627 opgebaard gelegen.

Nu en later

De resten van de bijgebouwen zijn verwijderd na de opgraving. Het fundament van het hoofdgebouw is bewaard en dat ligt nu veilig onder de parkeerplaats. De wens is om de buitenplaats als historisch anker te laten fungeren in de nieuwbouw van het gebied. Het fundament zal als tastbare herinnering een belangrijke rol vervullen in de beleving van dit unieke stukje Vlaardingse geschiedenis.

Bronnen

VLAK-verslag 26 Het Hof 02.023, Hoflaan 02.024 : Verslag van het (bouw-)historisch en archeologisch onderzoek

Video's

Reconstructie hoofdgebouw (fase 1) 1627

Reconstructie van het hoofdgebouw van buitenplaats Het Hof door Willem Beex. De animatie toont het gebouw zoals het in er kort na 1627 er uit heeft kunnen zien.

 

Reconstructie hoofdgebouw (fase 2) 18e eeuw

Reconstructie van het hoofdgebouw van buitenplaats Het Hof door Willem Beex. De animatie toont het gebouw zoals het kort voor 1830 er uit heeft kunnen zien.

 

Reacties