Direct naar navigatie

Historisch burgemeestersreferendum

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1950 - heden, Thema's: Gezag en politiek

Op 6 maart 2002 vindt er een bijzondere gebeurtenis plaats in onze stad. De gemeente Vlaardingen organiseert tegelijk met de gemeente Best het eerste Nederlandse burgemeestersreferendum. Hier leest u meer over dit fenomeen...

Stemmen op een burgemeesterskandidaat was in Nederland niet eerder voorgekomen. De Vlaardingse gemeenteraad greep de kans die de toen ingevoerde wet bood om te experimenteren met dit nieuwe democratische fenomeen.

Bruinsma en Buddenberg doen een rondje Vlaardingen op de fiets (Foto Roel Dijkstra, 7 februari 2002)

Rik Buddenberg, toen burgemeester van Sassenheim, en Tjerk Bruinsma, in die tijd wethouder in Groningen, gingen met elkaar de strijd aan. Onder het motto ‘Kies 6 maart een burgemeester naar je hart’ voerden de twee kandidaten ruim vijf weken lang campagne. De voorkeur ging uiteindelijk uit naar Tjerk Bruinsma. In mei 2002 benoemde koningin Beatrix hem dan ook tot de eerste gekozen burgemeester van Nederland. Een historische primeur.
De andere kandidaat, Rik Buddenberg, werd niet lang na zijn Vlaardingse avontuur benoemd tot burgemeester van de gemeente Pijnacker-Nootdorp.

Leerzaam experiment

Na ervaringen in andere steden (Leiden, Boxmeer, Zoetermeer, Delfzijl, Utrecht en Eindhoven) is uiteindelijk besloten om van het burgemeestersreferendum af te zien. Te lage opkomstcijfers speelden hierbij een rol. In Vlaardingen viel het burgemeestersreferendum samen met de verkiezingen voor de gemeenteraad, waardoor er een redelijke opkomst (49,2 procent) was. Maar ook in Vlaardingen was de algemene indruk dat het model om via een raadplegend referendum een burgemeester te benoemen de nodige verbeterpunten kende. Zo vonden de meeste Vlaardingers de keuze uit twee kandidaten te beperkt. Ook konden de kandidaten zich door de huidige invulling van de burgemeestersfunctie niet prominent profileren op politieke punten. Verder bleken meer heldere afspraken over de grenzen van een verkiezingscampagne gewenst: hoe is de financiering geregeld, wie ondersteunt de campagne, welke rol speelt de gemeente? Allemaal vragen die in Vlaardingen de revue passeerden.

Vlaardingen toch positief

Desondanks heeft men in Vlaardingen zeker ook de positieve kanten van zo'n referendum ervaren. Zo is Bruinsma met een verfrissende voortvarendheid aan de slag gegaan, die zeker ook te danken was aan de intensieve introductieperiode die zo’n referendumcampagne eigenlijk was. Verder werd door het referendum en de bijbehorende campagne een hechte band gesmeed tussen Bruinsma en de inwoners van Vlaardingen. Tjerk Bruinsma bekijkt zijn zojuist omgehangen ambtsketen (Foto Roel Dijkstra, 21 mei 2002)

Ervaringen van de burgers

In 2002 is er onder de Vlaardingers onderzoek gedaan over hoe zij het burgemeestersreferendum hebben beleefd. Enkele uitkomsten op een rij:

• Ruim tweederde (71%) van de Vlaardingers vond het referendum een goed initiatief. Wel vond menigeen de keuze uit twee kandidaten te beperkt.

• Van de Vlaardingse kiezers vond 65% dat ze voldoende informatie over beide kandidaten had en dat er voldoende verschillen tussen beide kandidaten waren.

• 56,8% van de Vlaardingse respondenten gaf aan meer vertrouwen te hebben in een burgemeesterskeuze waar de bevolking achter staat dan wanneer dat niet het geval is, 27% vond van niet en 16,2% had geen mening.

• De winnaar van het referendum, Tjerk Bruinsma, wist dwars door het politieke landschap heen kiezers te trekken. Ter illustratie: op PvdA’er Bruinsma stemde 18% van de CDA-kiezers (van de nieuwe CDA-kiezers stemde zelfs 31% op Bruinsma), op CDA’er Buddenberg stemde 8% van de PvdA-kiezers.

• Bij dit referendum is gebleken dat uitstraling van de kandidaten van groot belang is geweest. Gevraagd naar de belangrijkste stemreden scoorde Bruinsma 37% op uitstraling, 30% op politieke partij en 33% op standpunten. Buddenberg scoorde 21% op uitstraling, 40% op politieke partij en 39% op standpunten.

Stuivertje wisselen

Tjerk Bruinsma heeft zijn burgemeestersambt in Vlaardingen bijna twaalf jaar met groot enthousiasme vervuld. Per 31 december 2013 nam hij ontslag. Met ingang van 1 januari 2014 zet hij zijn carrière voort als waarnemend burgemeester van de gemeente Alphen aan den Rijn. De burgemeester van deze plaats, Bas Eenhoorn, is vanaf 1 januari 2014 benoemd tot waarnemend burgemeester van Vlaardingen. Buddenberg is sinds 2002 burgemeester van de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Per 15 april 2014 legt hij zijn ambt daar neer.

De traditionele benoemingsprocedure

De benoeming van een burgemeester gaat als volgt. De koning benoemt de burgemeester, op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en na aanbeveling van de gemeenteraad. De benoeming is voor zes jaar, maar de burgemeester kan één of meer keer voor eenzelfde periode worden herbenoemd. De benoemingsprocedure staat in de Grondwet en de Gemeentewet. In Nederland werken momenteel ongeveer 390 burgemeesters en 40 loco- of waarnemend burgemeesters. Per jaar benoemt of herbenoemt de koning ongeveer 50 burgemeesters.

 - Lied Rik of Tjerk

- Verkiezingsflyer Tjerk Bruinsma

Bronnen: - Gemeente Vlaardingen      

               - www.rijksoverheid.nl

 

 

Reacties