Direct naar navigatie

Verkiezing 'Stuk van het Jaar' 2014

Door: Stadsarchief Vlaardingen, Periode: 1700 - 1949, Thema's: Visserij, Gezag en politiek, Handel en industrie, Oorlog

In 2014 deed het Stadsarchief Vlaardingen voor de tweede maal mee met de landelijke verkiezing van ‘Het Stuk van het Jaar’. Het werd lastig om het succes van het jaar ervoor te overtreffen, toen won het Stadsarchief namelijk de tweede prijs. Hoe is het afgelopen?

Aan de voorverkiezing deden drie Vlaardingse archiefstukken mee waaraan stuk voor stuk een bijzonder verhaal hangt. Tot en met 31 augustus kon er in de voorverkiezing gestemd worden. Dat deed men dan ook volop. Als winnaar kwam de contétekening van het interneringskamp ‘De Vergulde Hand’ tevoorschijn. Deze tekening vertegenwoordigde het Stadsarchief Vlaardingen dus bij de landelijke verkiezing tijdens de Maand van de Geschiedenis. Het was spannend, héél spannend. Al snel stond de Vlaardingse inzending op de vijfde plaats, kort hierop voorbijgestreefd door Schiedam om uiteindelijk als zevende te eindigen. Helemaal niet slecht als je je bedenkt dat er 49 inzenders waren. Schiedam werd derde, Kampen tweede en het Friese Tresoar sleepte met een liefdesbrief uit 1811 de eretitel in de wacht. Proficiat! Alle inzendingen zijn nog enige tijd te bewonderen op www.onsdna.nl

 

Onheilspellend en zeer indrukwekkend is de contétekening van het interneringskamp ‘De Vergulde Hand’ aan de Maassluissedijk. Vrijwel het hele strafkamp is erop te zien. Op de achtergrond braakt de petrochemische industrie haar giftige afvalstoffen uit. De tekening is gemaakt door een gevangene in het jaar 1947. Het kamp werd begin juli 1945 in gebruik genomen. Het was bedoeld om de gearresteerde N.S.B.'ers en andere collaborateurs te straffen nadat deze direct na de bevrijding eerst vast gezet waren in het voormalige Raadhuis in Vlaardinger-Ambacht en een school in de Groen van Prinstererstraat. Twee wachttorens flankeerden het met prikkeldraad omrasterde strafkamp, compleet met bewakers en schijnwerpers. Het aantal gevangenen dat in het kamp gezeten heeft, varieerde van honderd bij de ingebruikneming tot zeshonderd kort voor de sluiting eind januari 1948.
Het is de enige afbeelding van het kamp die het Stadsarchief bezit. Hier meer over het interneringskamp.

De twee andere Vlaardingse archiefstukken

 'De waarschuwingsreis'

'De waarschuwingsreis van Jacob van der Windt', aquarel 

Onder inventarisnummer PRVL0728 is een aquarel van de hand van Martinus van de Burg uit 1837 te vinden. Te zien is een aantal hoekers op volle zee. Eentje ligt prominent in het midden. Aan dek staat de bemanning, waarvan er een de stuurman Jacob van der Windt moet zijn. Het verbeeldt de ‘waarschuwingsreis van Jacob van der Windt’ ruim vijftig jaar eerder, in het jaar 1781. Een gedicht van zes coupletten staat pal eronder. Dit archiefstuk is een kunstzinnig en postuum eerbetoon aan een held. Wat was nu het geval?
De vissersvloten van Vlaardingen en Maassluis zijn eind december 1780 vol goede moed uitgevaren om kabeljauw te vangen als de oorlog met Engeland uitbreekt. Honderdachtenveertig hoekers in totaal, eenentachtig afkomstig uit Vlaardingen, vijfenzestig uit Maassluis en twee hoekers uit Zwartewaal, bevinden zich in grote problemen. De scheepsbemanning weet nog van niets. Meteen na het uitbreken van de oorlog stuurt Engeland al kapers de Noordzee op om zoveel mogelijk Hollandse schepen mee terug te nemen. Ontredderd en in paniek zoeken de reders een oplossing voor een behouden thuiskomst van hun hoekers én hun bemanningsleden.
Ze vinden een stuurman die bereid is de gevaarlijke ‘waarschuwingsreis’ te gaan ondernemen. Zijn naam is Jacob van der Windt. Hij zorgt ervoor dat op acht na alle schepen weer veilig hun thuishaven bereiken. Lees hier het hele verhaal.

Bebloede kledingstukken dienden als bewijsmateriaal Dit archiefstuk kreeg de minste stemmen:

Moordaanslag op directeur touwbaan

Vorig jaar werd dit archiefstuk ook al bij het Vlaardingse publiek geïntroduceerd, toen won het nét niet de lokale voorverkiezing. De laatste kanshebber is een archiefstuk uit het particulier archief van de familie Van Linden van den Heuvell, over de moordaanslag op de directeur-eigenaar van touwslagerij ‘De Oude Lijnbaan’. Deze Johannes Henricus van Linden van den Heuvell (1883-1948) kreeg op 10 juni 1916 ruzie met de 31-jarige baas van zijn spinnerij, C.J. Dekker. Deze ontstak in woede, trok zijn mes, stak zijn baas in de hals en in de rug en nam de benen. De heer Van Linden van den Heuvell zeeg op de grond ineen en bloedde hevig. De in allerijl toegesnelde dokter A. L. Erkelens heeft ter plekke eerste hulp geboden. Dit redde zijn leven, alhoewel Van Linden van den Heuvell zes weken nodig had om van dit letsel te herstellen.

De brief van de dader     achterzijde van de brief
De familie van de directeur heeft allerlei documenten rondom dit geweldsincident bewaard. Zo zijn er krantenberichten, brieven en telegrammen met beterschapswensen van familieleden, maar ook van zakelijke contacten. Ook de knutselwerkjes van zijn zoontje Joris, waarmee hij zijn vader beterschap wenst, zijn bewaard gebleven.
Fraai is de brief uit het Huis van Bewaring in Rotterdam. Hierin biedt de dader niet alleen zijn excuses aan zijn slachtoffer aan, maar vraagt hij tevens om hem weer in dienst te nemen na zijn vrijlating….. 'Beterschap gewenst papa'

De onbetwiste klapper is de verzameling bebloede kledingstukken, waarin de messteken zelfs zichtbaar zijn. Deze dienden als bewijsstukken voor de rechter.
De Arrondissementsrechtbank in Rotterdam veroordeelde de dader van dit misdrijf op de zitting van dinsdag 29 augustus 1916 tot een jaar gevangenisstraf met een proeftijd van drie jaar. 

Organisatie 'Stuk van het Jaar'

De competitie 'Stuk van het Jaar' werd georganiseerd door BRAIN (Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland), Bedrijfshistorie Rabobank, Gemeentearchief Gemert-Bakel, BHIC, Regionaal Archief Tilburg en partners. Doel is om een groter publiek te laten zien wat voor moois er allemaal in de Nederlandse archieven ligt.

Bronnen:

- Burg, M. van de. Aquarel 'Waarschuwingsreis van Jacob van der Windt', inv. nr. PRVL0728

- Contétekening interneringskamp 'De Vergulde Hand', inv. nr. PRVL0798

- Familiearchief Van Linden van den Heuvell, inv.nr. 212 (moordaanslag)

Reacties