Direct naar navigatie

Kastelen in Vlaardingen

Door: Vlaardings Archeologisch Kantoor, Periode: 1000 - 1499

Neem een kasteel in gedachte. Negen tegen tien dat je een bouwwerk voor je ziet met vier torens, vier muren, en een ophaalbrug. Zet dat beeld maar weer uit je hoofd, want dit verhaal gaat over de Vlaardingse kastelen. Kastelen in onze stad? Jazeker, in Vlaardingen hebben kastelen gestaan. Geen grote weliswaar, maar wel degelijk echte kastelen.

Kleine torens

De Vlaardingse kastelen zijn zeker niet te vergelijken met het Muiderslot of Loevesteijn. Het waren niet meer dan kleine torens, toch noemen we ze kastelen. Dat komt omdat je het woord kasteel voor heel veel gebouwen kunt gebruiken. Het gebouw moet slechts aan drie voorwaarden voldoen: 

  1. het diende als verdedigingswerk;
  2. er woonde een edelman in; 
  3. die edelman was de baas over de omringende landerijen (het feodale stelsel).

Dit alles zegt dus niets over de grote van het gebouw. In Vlaardingen hebben in elk geval drie gebouwen gestaan, die voldoen aan de bovenstaande voorwaarden. Deze drie kastelen staan bekend als Joffer Aechtenwoning, Kasteel Holy en Steenhuizen.

kasteel Holy

Kasteel Holy en Joffer Aechtenwoning

In de dertiende eeuw lieten de broers Van Hoylede, twee edelmannen, ieder voor zich, een kasteel bouwen naast een, toen al, oude boerderij. Deze kastelen zouden later bekend staan als Kasteel Holy en Joffer Aechtenwoning. Dit waren mottekastelen: kastelen op een heuvel. Bij Kasteel Holy hadden ze de heuvel tegen de toren opgeworpen. De toren stond dus eigenlijk niet op, maar in de heuvel. Op de motte van Joffer Aechtenwoning lag een ringmuur. De toren hadden ze in de flank van de heuvel gebouwd. Uit historische bronnen weten we dat de landerijen rond kasteel Holy en Joffer Aechtenwoning eeuwenlang in bezit waren van de familie Van Hoylede.

Steenhuizen

steenhuizen
Het veertiende eeuwse kasteel Steenhuizen lag waar nu de gemeentewerf ligt, aan de Van Heusdenslaan. Van oorsprong was het een vierkante toren van 8 m bij 8 m met dikke muren. In het kasteel hebben verschillende edellieden gewoond, waaronder de klerk van graaf Willem III van Holland, Willem van Brawode. Hij kreeg het kasteel en de landerijen eromheen in vrij bezit van de graaf.

Een vierde kasteel…

Toch weten we zo goed als zeker dat er nog een kasteel heeft gestaan in Vlaardingen. Namelijk daar waar nu woonwijk d’ Engelsche Boomgaert ligt. Voor de bouw van de woonwijk, hebben archeologen het terrein onderzocht. Ze troffen een slotgracht aan, een brug en zware bakstenen: de restanten van een verdedigingswerk. Het gebouw zelf was echter compleet verwoest.

Een echt kasteel?

De archeologen konden wel vaststellen dat er een edelman had gewoond. In de slotgracht troffen zij veel luxegoederen aan. Dure producten die een gewone man niet kon betalen. Maar belangrijker was de vondst van een zwaard. Alleen een edelman droeg een zwaard. Om dit gebouw als kasteel te bestempelen, hoeven we dus enkel nog vast te stellen dat deze edelman deel uit maakte van de feodale structuur. Helaas, historische gegevens ontbreken, dus dat valt moeilijk te zeggen. Maar, zeer waarschijnlijk is het natuurlijk wel... 

Nog meer kastelen?

Een vergelijkbaar verhaal speelt op het terrein bij distilleerderij Van Toor. Hier is aan het begin van de vorige eeuw een hele dikke muur aangetroffen, waarschijnlijk van een vergeten kasteel. Andersom kan het ook: 'burch' in de naam 'Clattenburch' suggereert dat op 'het landje van Chardon' tenminste een versterkt gebouw heeft gestaan. Archeologen hebben er echter nog geen onderzoek gedaan.

Castellum

Het woord kasteel komt overigens van het Latijnse woord castellum, wat klein fort betekent. Er is een oude kaart waarop de belangrijkste plaatsen in het Romeinse Rijk zijn weergegeven: de Peutingerkaart. Op die kaart staat de plaats Flenium. Deze nederzetting zou heel goed op het grondgebied van het huidige Vlaardingen gelegen kunnen hebben. In dat geval is het meer dan waarschijnlijk dat er ook een castellum in Vlaardingen lag. Maar ook daarvan hebben we nog geen resten gevonden. Wel hebben we een schoenzool van een legionair gevonden, en de punt van een lans.

Burcht

En het kasteel van Dirk de Derde? Dat de graaf te Vlaardingen een versterking had, weten we ook uit historische bronnen. Was het een kasteel? We noemen het een burcht: een versterkt gebouw. Waarschijnlijk was het een houten gebouw dat op een motte stond. Dirk zal er echter niet in gewoond hebben. In die zin was het dus geen kasteel, maar who cares?

Reacties