Direct naar navigatie

Belang van de 'Slag bij Vlaardingen'

Door: Stadsarchief Vlaardingen

De 'Slag bij Vlaardingen' markeert in diverse opzichten een belangrijk keerpunt in de Hollandse geschiedenis. De overwinning die graaf Dirk III op 29 juli 1018 boekte, wordt wel gezien als de grondlegging van Holland.

Vlaardingen: de wieg van Holland

Vanuit Vlaardingen werkten graaf Dirk III en zijn opvolgers aan het uitbouwen van het graafschap dat aanvankelijke Vlaardingen heette en vanaf 1100 bekend zou worden onder de naam Holland. De komst van graaf Dirk III betekende ook het startsein voor het ontginnen van de wildernis. Deze ontginningen zouden uiteindelijk resulteren in het ons zo bekende Hollandse landschap bestaande uit sloten, polders, dijken, molens en het poldermodel. Daarnaast onderwierp de graaf de boeren en maakte ze belastingplichtig, waarmee het begin ontstond van een markteconomie, die aanvankelijk nog was gebaseerd op goederen maar al in de loop van de 11e en de 12e eeuw veranderde in een geldeconomie. De veranderingen die de handel stimuleerden, stonden zo aan de wieg van de Hollandse ondernemingsgeest. Bij de grafelijke centra groeiden de dorpen uit tot belangrijke centra die in de 13e eeuw van de graven stadsrechten krijgen. Je zou kunnen stellen dat de wieg van Holland in Vlaardingen stond en dat Holland weer aan de wieg stond van de uitgroei van Hollandse dorpen tot geprivilegieerde steden.

Aanleiding 'Slag bij Vlaardingen'

Graaf Dirk III was een leenman van de Duitse keizer. Alleen gedroeg graaf Dirk III zich niet zo. Graaf Dirk III had een burcht in Vlaardingen gebouwd en opereerde alsof hij geheel eigen baas was. Zo hield hij handelsschepen aan die onderweg waren van Tiel naar Engeland en voorbij Vlaardingen voeren. Ze mochten pas verder varen als ze tol betaalden. Het vragen van tol was echter een keizerlijk recht en graaf Dirk III was dan ook in overtreding. De monnik Alpertus van Metz die uitgebreid over de 'Slag bij Vlaardingen' schreef, noemde Dirk III zodoende een rover. En Dirk III 'roofde' nog meer. In het gebied langs de Merwede eigende Dirk III zich gronden toe die niet zijn eigendom waren en liet die door de plaatselijke boeren ontginnen. Dit eigengereide optreden van graaf Dirk III zette kwaad bloed bij Tielse kooplieden en bij de rechtmatige eigenaren van de gronden. De benadeelden deden hun beklag bij de Duitse keizer Hendrik II, die formeel de 'baas' was van graaf Dirk III.

'Slag bij Vlaardingen'

Hertog Godfried kreeg van de Duitse keizer Hendrik II de opdracht om graaf Dirk III te ontzetten uit zijn grafelijke burcht in Vlaardingen. Een grote vloot arriveerde op 29 juli 1018 bij Vlaardingen. Graaf Dirk III wist echter met hulp van de plaatselijke bevolking de slag te winnen. Deze overwinning wordt wel gezien als de grondlegging van een zelfstandig Holland. In 2018 is dit belangrijke wapenfeit duizend jaar geleden en dan kunnen we duizend jaar 'Slag bij Vlaardingen' en daarmee de geboorte van een autonoom graafschap.

Graafschap Vlaardingen

Vlaardingen groeide in de 11e eeuw uit tot de hoofdplaats van het graafschap. Er zijn aanwijzingen dat dit graafschap in de 11e eeuw de naam Vlaardingen droeg. Pas vanaf circa 1100 Holland zou het graafschap de naam Holland krijgen. De graaf reisde in de 11e en de 12e eeuw door zijn machtsgebied langs verschillende verblijfplaatsen, zogeheten grafelijke hoven, en bestuurde vandaar uit zijn gebied. Ook bij Vlaardingen heeft een dergelijk grafelijk hof gelegen. Het gaat om een omgracht terrein van circa 70 bij 100 meter, gelegen ter hoogte van de Markgraaflaan en het Liesveldviaduct.

Ontstaan van steden

De aanwezigheid van de graaf en zijn gevolg gaf een enorme impuls aan de groei van de nabijgelegen nederzettingen. Veel van deze dorpen gingen zich onderscheiden van de andere dorpen en kregen veelal in de 13e eeuw van de graaf stadsrechten. De stedelijke inwoners, de zogeheten burgers of poorters, kregen verschillende vrijheden en rechten. Vlaardingen kreeg deze stadsrechten op papier in 1273 van graaf Floris V.

Poldermodel

De 'Slag bij Vlaardingen' staat ook in andere opzichten symbool voor het ontstaan van Holland. Uit historische beschrijvingen weten we dat Graaf Dirk III Vlaardingers onderwierp en cijnsplichtig maakte en de wildernis liet ontginnen. Daarmee voerde de graaf een belastingstelsel in en maakte hij een start met de ontginning van het latere Holland.

Deze ontginningen leidden tot daling van de bodem. Om het land droog te houden, was het nodig om sloten te graven en in een later stadium ook molens te bouwen om het water weg te kunnen malen. Zo ontstond het karakteristieke Hollandse beeld, dat  bestaat uit weilanden omringd door sloten, die weer omgeven waren door kaden en dijkjes om het land droog te houden.

Om dit alles in goede banen te leiden was goed overleg hierover noodzakelijk en daarmee was de basis gelegd voor het poldermodel waar Holland bekend mee zou worden. In de tweede helft van de 13e eeuw brachten de graven de taken die met het beheer van het water samenhingen onder bij heemraadschappen.

Handel

De komst van Graaf Dirk III zorgde voor een grote economische impuls voor Vlaardingen en het graafschap. De graaf hield voorbijgaande schepen aan en hief tol. De schepen deden Vlaardingen ook zelf aan. Uit archeologisch onderzoek weten we dat Deense Vikingen met hun schepen Vlaardingen bezochten. Daarnaast lieten latere graven ook munten in Vlaardingen slaan die zelfs in Scandinavië zijn teruggevonden.

Reacties