Direct naar navigatie

Alba amicorum en poesiealbums

Door: admin

Alba amicorum (meervoud van album amicorum) is Latijn voor 16e - 19e-eeuwse vriendenboekjes. Het zijn voorgangers van de poesiealbums en de huidige vriendenboekjes. De geschiedenis van deze bijzondere boekjes voert ver terug……

De voorkant van een viertal alba amicorum. In de doosjes zitten de losbladige, op perkament geschreven, getekende of geborduurde bijdragenAan het begin van de 16e eeuw ontstond met name in Duitsland en Zwitserland de gewoonte dat universiteitsstudenten, vooral zij die van adel waren, vóór in hun bijbels van alles lieten schrijven. Zij gingen vaak van universiteit naar universiteit en lieten medestudenten, professoren, andere geleerden en beroemde tijdgenoten die ze tegenkwamen op hun academische rondreis door Europa, er iets in schrijven. Eerst alleen maar handtekeningen, niet veel later ook citaten, deviezen, goede raad of opdrachten van goede vrienden of kennissen. Toen de bijbeldrukkerijen dat merkten, werden er bijbels gemaakt met speciaal voor dit doel een aantal blanco bladzijden voorin, waarin ook ruimte was voor aquarelletjes en andere kleine afbeeldingen. Het duurde niet lang of men gebruikte daar niet meer de bijbels voor, maar speciale 'alba amicorum', boekjes met perkamenten bladzijden, die in het Duitstalige gebied ‘Stammbuch’ werd genoemd. Vanaf circa 1560 werd dit fenomeen ook in Nederland erg populair en niet alleen bij studenten en academici, maar ook bij aristocraten, kunstenaars en handelaren die het als een soort statussymbool zagen en gebruikten.
In de 17e eeuw zien we vooral 'alba amicorum', waarin een bepaalde groep personen teksten of studies bijeenbrachten om deze aan te bieden bij een jubileum van één van hun. Tegenwoordig noemen we dat 'liber amicorum'.

De alba krijgen een andere vorm

In de 19e eeuw veranderen zowel de verschijningsvorm als de inhoud van de alba of albums, maar ook de gebruikersgroep is een andere.
Bestonden in het studentenalbum de bijdragen uit met zorg uit de klassieke of christelijke auteurs gekozen citaten, vergezeld van een opdrachtformule, in het 19e-eeuwse album domineren naast gedichten in de moderne talen allerlei staaltjes van huisvlijt: tekeningen, borduurwerkjes, prik- en knipwerkjes e.d. en het zijn geen boekjes meer, maar fraai bewerkte doosjes, waarin de diverse bijdragen op losse blaadjes worden verzameld.

Een fraai ingekleurd portretje. Groot voordeel hierbij was dat je niet het hele album uit handen hoefde te geven en ook kwijt kon raken. Je hoefde alleen maar een leeg velletje op te sturen naar je nicht in Friesland, die je wat later bewerkt terug kreeg, ook per post. Van studenten is geen sprake meer, de alba zijn uitsluitend in gebruik bij jonge meisjes uit de betere kringen.

Net als het bovenstaand portretje is dit romantische landschap ook afkomstig uit een album amicorum van de familie BackerAan het einde van de 19e eeuw wordt het album langzaam maar zeker een zaak voor lagere schoolmeisjes van allerlei rang en stand en ontstaat het 'poesiealbum' (ook weer een Duitse term), dat door de naaste familie, klassenlerares en schoolvriendinnetjes gevuld wordt met standaardgedichtjes die meestal versierd worden met allerlei plakplaatjes. Tegenwoordig circuleren voorgedrukte vrienden- en klasgenotenboekjes, waarin de jonge schrijvers informatie geven over hun hobby’s en voorkeuren.

Expositie

In het Stadsarchief is tot 31 december 2011 in de hal een kleine expositie te bekijken van een aantal poesiealbums en alba amicorum. Deze zijn onder andere afkomstig uit de archieven van de Vlaardingse families Backer, Kikkert en Van Linden van den Heuvell. Een viertal poesiealbums is afkomstig van mevrouw Leny Dorsman –Chardon.
Het Stadsarchief is gevestigd aan het Plein Emaus 5, 3135 JN Vlaardingen en is geopend van dinsdag tot en met vrijdag van 9 – 17 uur. De toegang is gratis.

 

Reacties